> Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο

Τι είναι το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο;

Στο εγκεφαλικό επεισόδιο παρατηρείται απότομη διαταραχή στην εγκεφαλική κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας απότομη βλάβη στον εγκεφαλικό ιστό. Η βλάβη λαμβάνει μέρος με την απουσία οξυγόνου, το οποίο μεταφέρεται με την αιματική ροή. Τα νευρικά κύτταρα συνεπώς στερούνται οξυγόνου και νεκρώνονται μέσα σε λίγα λεπτά. Οι σωματικές λειτουργίες που βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο αυτών των νευρικών κυττάρων υποχωρούν ή διακόπτονται .

Υπάρχουν δύο τύποι εγκεφαλικού επεισοδίου:

  • Το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο είναι και ο συνηθέστερος τύπος. Συμβαίνει όταν ένα αιμοφόρο αγγείο στον εγκέφαλο αποφραχθεί απότομα και σταματήσει η ροή του αίματος.
  • Ο δεύτερος τύπος ονομάζεται αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο. Συνεπεία ρήξης αγγείου του εγκεφάλου προκαλείται αιμορραγία. Η αιμορραγία είναι ενδοκρανιακή ή υπαραχνεοειδής. Η έκταση της αιμορραγίας καθορίζει τη σοβαρότητα του επεισοδίου.

Η απόφραξη αρτηρίας προκαλείται συνήθως από έναν θρόμβο. Η προοδευτική συσσώρευση λιπιδίων στο τοίχωμα των αρτηριών οδηγεί στην αθηροσκλήρυνση η οποία στενεύει την αρτηρία. Όταν ραγεί η πλάκα των λιπιδίων σχηματίζεται θρόμβος ο οποίος είναι να δυνατόν να αποφράξει την αρτηρία και να προκαλέσει το εγκεφαλικό επεισόδιο.

Συμπτώματα ενός εγκεφαλικού επεισοδίου ή παροδικού ισχαιμικού επεισοδίου

Το εγκεφαλικό επεισόδιο εκδηλώνεται με ομάδα συμπτωμάτων που διαφέρουν σημαντικά στη βαρύτητα και στη διάρκεια. Τα βασικά συμπτώματα μπορεί να είναι κάποια από τα παρακάτω.

  • Ξαφνική εξασθένιση μυών στο πρόσωπο, χέρι ή/και πόδι στη μια πλευρά του σώματος, μουδιάσματα προσώπου, χεριών και/ή ποδιών
  • Απότομη σύγχυση, δυσκολία ή αδυναμία στην ομιλία ή στην κατανόηση, ακατάλληλη εκφορά λόγου.
  • Ξαφνικό πρόβλημα όρασης στο ένα ή και στα δυο μάτια, διπλή όραση, θαμπή όραση
  • Απότομη εξασθένιση ισορροπίας, πρόβλημα στη βάδιση, ζαλάδα, απώλεια ισορροπίας ή συντονισμού, προβλήματα ακοής
  • Εμφάνιση αιφνίδιου δυνατού πονοκέφαλου αγνώστου αιτίας
  • Αιφνίδια έναρξη σπασμών
  • Αιφνίδια απώλεια συνείδησης

Συνέπειες εγκεφαλικού επεισοδίου

Το εγκεφαλικό επεισόδιο καθώς και τα επακόλουθά του στην ψυχολογία, τη λειτουργικότητα του ατόμου και τη ζωή της οικογένειας πολλές φορές είναι σημαντικά. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη μορφή του επεισοδίου, την τοποθεσία και έκταση του εγκεφαλικού ιστού που έχει επηρεαστεί. Σημαντικό είναι ποια πλευρά του εγκεφαλικού ιστού έχει προσβληθεί, γεγονός που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην κλινική εικόνα του ασθενούς. Ένα επεισόδιο στη δεξιά πλευρά επηρεάζει την αριστερή και αντιστρόφως.
Το εγκεφαλικό επεισόδιο επηρεάζει το άτομο από πολλές απόψεις. Προκύπτουν πολλές φορές κινητικά, αισθητικά και γνωστικά προβλήματα, όπως παράλυση στη αντίθετη πλευρά από αυτή του επεισοδίου, αδυναμία, υπαισθησία, διαταραχή του λόγου και μειωμένη ικανότητα κατανόησης λόγου. Είναι επίσης δυνατό να παρουσιαστεί διαταραχή στη μνήμη, επεξεργασία σκέψεων και συναισθημάτων. Ένα εγκεφαλικό επεισόδιο συνεπάγεται μια περίοδο ψυχολογικής πτώσης ή και κατάθλιψης που επηρεάζει σημαντικά την επάνοδο του ατόμου.

Αντιμετώπιση εγκεφαλικού επεισοδίου τις πρώτες ώρες

Τις πρώτες ώρες μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο, επιδιώκεται η άμεση μεταφορά του ασθενούς σε εξειδικευμένο τμήμα νοσοκομείου, το άτομο τίθεται υπό παρακολούθηση, νοσηλεία και πρόληψη επιπλοκών εφόσον ενδείκνυται, διενεργείται έγκαιρη θρομβόλυση για τη διάλυση του θρόμβου η οποία περιορίζει τη ροή του αίματος στο αγγείο, εφόσον πρόκειται για ισχαιμικό επεισόδιο. Χορηγείται επίσης προληπτική αγωγή, κυρίως με αντιαιμοπεταλιακά για την καλύτερη το δυνατόν ανάρρωση.

Θρομβόλυση για οξύ ισχαιμικό επεισόδιο

Η περιοχή του εγκεφαλικού ιστού που παρατηρείται υποξία μετά από το ισχαιμικό επεισόδιο ονομάζεται πυρήνας και σε αυτήν την περιοχή η βλάβη είναι μόνιμη και μη αντιστρεπτή. Όμως, ο ιστός που περιβάλλει τον πυρήνα, η περιεστιακή περιοχή, έχει μειωμένη ροή αλλά παραμένει δυνητικά λειτουργικά ενεργή. Η παροχή αίματος εφόσον αποκατασταθεί σύντομα οδηγεί σε μερική η πλήρη ανάκαμψη.
Στο οξύ εγκεφαλικό επεισόδιο η θρομβολυτική θεραπεία με rtPA είναι η θεραπεία επιλογής. Όταν χορηγηθεί στις 3-4.5 ώρες από την έναρξη του εγκεφαλικού, το rtPa συνεισφέρει σημαντικά στη βελτίωση της κατάστασης του ασθενούς.

Πρόληψη

Υπάρχουν παράγοντες όπως είναι η ηλικία, το φύλο και οικογενειακή προδιάθεση που δεν προκαθορισμένοι όμως το άτομα μπορεί να κάνει πολλά για να προλάβει ένα επεισόδιο.
Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για εγκεφαλικό επεισόδιο είναι:

  • Η υψηλή πίεση
  • Το άγχος
  • Η έλλειψη άσκησης
  • Το κάπνισμα
  • Το υπερβολικό βάρος
  • Η κακή και μη ισορροπημένη διατροφή
  • Η υψηλή χοληστερόλη
  • Ο διαβήτης
  • Οι καρδιακές νόσοι
  • Η υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών
  • Τα αντισυλληπτικά χάπια. Οι γυναίκες που λαμβάνουν αντισυλληπτικά και είναι ταυτόχρονα είτε υπέρβαρες ή αναφέρουν συχνά ημικρανίες παρουσιάζουν μεγαλύτερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου.

Τι πρέπει να αποφεύγω;

  • Να διατηρείτε χαμηλή την πίεσή σας
  • Να διατηρείτε το βάρος σας σε φυσιολογικά επίπεδα
  • Να προσπαθείτε να ελέγχετε όσο γίνεται το άγχος
  • Να ακολουθείτε υγιεινή διατροφή
  • Να μην καπνίζετε
  • Να γυμνάζεστε τουλάχιστον μερικές φορές την εβδομάδα
  • Να διατηρείτε χαμηλή τη χοληστερόλη σας
  • Να αποφεύγετε την υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών

Οι διαβητικοί είναι σημαντικό να παρακολουθούν τη γλυκόζη του αίματος τακτικά για τη μείωση του κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου.

Πρόληψη νέου επεισοδίου

Η πιθανότητα δεύτερου εγκεφαλικού είναι μεγαλύτερη τους πρώτους μήνες. Το ποσοστό δεύτερου εγκεφαλικού κυμαίνεται από 5-15% ανά έτος ανάλογα με τον τύπο του εγκεφαλικού και τους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο.
Ο κίνδυνος δεύτερου εγκεφαλικού και θνησιμότητας είναι μεγαλύτερος για ανθρώπους που έχουν ήδη υποστεί ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

Πώς αντιμετωπίζονται άτομα με πιθανή αγγειακή νόσο του εγκεφάλου;

Ο προσδιορισμός της νόσου ξεκινά από το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς όπως εάν ο ασθενής έχει υπέρταση, διαβήτη, αν είναι παχύσαρκος, αν έχει κάποια κληρονομική ανωμαλία ή πάσχει από άλλες καρδιακές παθήσεις, ή παρουσιάζει κάποιους από τους παράγοντες κινδύνου που αναφέρθηκαν. Εκτελείται έλεγχος με υπερηχογράφημα των καρωτίδων και των αγγείων του εγκεφάλου (υπερηχογράφημα με Doppler). Χρησιμοποιείται και η απεικόνιση με έγχρωμους υπερήχους, όπου με τη χρήση υψηλών συχνοτήτων, παρέχεται εικόνα της αρτηρίας και του αυλού. Οι εξετάσεις αυτές είναι ανώδυνες, σύντομες και χωρίς την χρήση σκιαγραφικού υλικού ή ενέσεις.

Η αποκατάσταση στον ασθενή μετά από Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο

Ο περιορισμός που προκύπτει μετά από ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να είναι μεγάλος. Μέσω της ολοκληρωμένης προσέγγισης οι περιορισμοί αυτοί περιορίζονται όλο και περισσότερο με την πάροδο του χρόνου στο μέτρο του δυνατού.

Κατά την εισαγωγή στο κέντρο και την πρώτη γνωριμία, η ομάδα αποκατάστασης συσκέπτεται με σκοπό την δημιουργία ενός πλάνου για την ομαλή εκκίνηση της αποκατάστασης. Παράγοντες που λαμβάνονται υπ' όψιν είναι η γενικότερη υγεία του ασθενούς και σε ποιο βαθμό η ιατρική του κατάσταση επιτρέπει την "ένταση" της αποκατάστασης. Η ενημέρωση της οικογένειας είναι βασικός άξονας της αποκατάστασης καθώς και η σε βάθος συζήτηση με τον ασθενή όσον αφορά στους στόχους της αποκατάστασης.

Βασικός άξονας της αποκατάστασης είναι η κινητική ανάκαμψη. Σε αυτήν την παράμετρο συνεισφέρουν ο φυσικοθεραπευτής και εργοθεραπευτής υπό την καθοδήγηση του φυσιάτρου. Οι λογοθεραπευτές και ψυχολόγοι συνεισφέρουν σημαντικά σε διάφορα σημεία.

Το πρώτο μέλημα του φυσικοθεραπευτή είναι ο προσδιορισμός των κινητικών ελλειμμάτων.

Η κινητική εικόνα ενός αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου είναι η παράλυση ή πάρεση του αριστερού ή δεξιού ημιμορίου (άνω και κάτω άκρο και αποδιοργάνωση της λειτουργίας του κορμού) που ονομάζεται ημιπληγία. Σταδιακά εμφανίζονται αυξημένα τα τενόντια αντανακλαστικά και τα παθολογικά αντανακλαστικά όπως π.χ. τα αντανακλαστικά babinski, hoffman, rossolimo.

Άνω άκρο

Στο άνω άκρο πολλές φορές εμφανίζεται πάρεση ή παράλυση των μυών η οποία συνοδεύεται από την εκδήλωση σπαστικότητας. Η σπαστικότητα καθιστά το άνω άκρο, ή σε όποιο μέρος του άκρου αναπτυχθεί, δύσκαμπτο. Συνήθως το άκρο παρατηρείται σε κατάσπαση ωμοπλάτης, κάμψη ώμου, έσω στροφή-προσαγωγή βραχίονα, κάμψη αγκώνα, πρηνισμός αντιβραχίου και κάμψη καρπού και δακτύλων. Η φυσικοθεραπευτική προσέγγιση στοχεύει στη διευκόλυνση και εκμάθηση της κίνησης, τη διατήρηση του εύρους κίνησης των αρθρώσεων και την ελαστικότητα των μυών.

Ιδιαίτερη προσοχή δίδεται στην αποφυγή τραυματισμού στην άρθρωση του ώμου που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη τις πρώτες εβδομάδες.

Κάτω άκρο

Το προσβεβλημένο κάτω άκρο παρουσιάζει πάρεση ή παράλυση η οποία συνοδεύεται πολλές φορές από την εκδήλωση σπαστικότητας. Η σπαστικότητα καθιστά το κάτω άκρο, ή σε όποιο μέρος του άκρου αναπτυχθεί, δύσκαμπτο. Σπαστικότητα εμφανίζεται συχνά στους εκτείνοντες μύες του ισχίου ενώ παρατηρείται πτώση άκρου ποδός. Η φυσικοθεραπευτική προσέγγιση συνίσταται στη διευκόλυνση και εκμάθηση της κίνησης, τη διατήρηση του εύρους κίνησης των αρθρώσεων και την ελαστικότητα των μυών.

Κορμός

Ο κορμός είναι η βάση πάνω στην οποία στηρίζονται τα άνω και κάτω άκρα. Μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο, όταν παρουσιάζεται παράλυση του αριστερού ή δεξιού ημιμορίου, παρουσιάζεται αδυναμία στήριξης από την προσβεβλημένη μεριά και αντιρροπιστικά κλίση του σώματος προς την αντίθετη πλευρά στην προσπάθεια να διατηρηθεί η στάση του σώματος.

Η πορεία της κινητικής αποκατάστασης

Αρχικά, εξασφαλίζεται η σωστή τοποθέτηση του ασθενούς στο κρεβάτι στην ύπτια ή πλάγια θέση. Η αλλαγή θέσεων στο κρεβάτι είναι επιτακτική ανάγκη για την αποφυγή κατακλίσεων δηλαδή δερματικών ελκών. Η ομάδα αποκατάστασης εξασφαλίζει την επαρκή ενημέρωση του νοσηλευτικού προσωπικού για τις ανάγκες αυτές καθώς και την συχνότητα των αλλαγών. Καθημερινά ο φυσικοθεραπευτής και εργοθεραπευτής παρακολουθούν τη σωστή τοποθέτηση και αλλαγή θέσεων.

Η παρέμβαση κατά την πρώτη μέρα είναι συνήθως η εξασφάλιση ή εκμάθηση της μετακίνησης στο κρεβάτι. Περιλαμβάνει τη μετακίνηση στην πλάγια θέση, είτε αριστερά ή δεξιά. Με τη συμβολή του εργοθεραπευτή θα τεθούν τα θεμέλια για την ανεξαρτησία του στην κίνηση.

Η επίσκεψη του λογοθεραπευτή είναι επίσης αναγκαία κατά την ημέρα της εισαγωγής για την αξιολόγηση της κατάποσης, ομιλίας, υγιεινής του στόματος και αναπνοής του ασθενούς. Οι παράμετροι αυτές είναι ζωτικές για τον ασθενή αλλά σημαντικές για την ποιότητα της ζωής του. Οι οδηγίες του λογοθεραπευτή γνωστοποιούνται στην ομάδα αποκατάστασης αφού συζητηθούν με τους ιατρούς. Οι πληροφορίες που παρέχει ο λογοθεραπευτής είναι καθοριστικές για την αποκατάσταση καθώς επηρεάζουν και διευκολύνουν την επικοινωνία, διάθεση και ικανοποίηση του ασθενούς.

Η πρώτη επαφή με την κατακόρυφη θέση θα έρθει όταν θα καθίσει ο ασθενής στην άκρη του κρεβατιού. Έχοντας παραμείνει στο κρεβάτι για κάποιο χρονικό διάστημα, είναι λογικό να εμφανιστεί ζάλη και πιθανώς δυσφορία. Είναι όμως παροδική.

Στην καθιστή θέση θα επιχειρηθεί η ενεργοποίηση των μυών του κορμού και του σώματος εν γένει για να διατηρηθεί το σώμα στην θέση αυτή. Οι ισορροπιστικές ασκήσεις θα "ξυπνήσουν" το σώμα και θα ενισχυθεί η σταθερότητα του κορμού ώστε να προετοιμαστεί για την επόμενη φάση της αποκατάστασης.

Εν συνεχεία, ο φυσικοθεραπευτής θα συναποφασίσει με τον εργοθεραπευτή τον τρόπο μετακίνησης για να μεταφερθεί σε ένα αμαξίδιο.

Βασικά κριτήρια είναι ο τρόπος μεταφοράς

Να διευκολύνει λειτουργικά τον ασθενή να συμμετέχει στην διαδικασία,
Να είναι ασφαλής
Να προστατεύει το σώμα του ασθενούς από τραυματισμούς

Ο ασθενής πλέον μεταβαίνει στο γυμναστήριο. Η μετάβαση στο γυμναστήριο γίνεται την πρώτη μέρα στην Κλινική, εφόσον δεν υπάρχουν περιοριστικοί παράγοντες σε επίπεδο παθολογίας, οπότε αποφεύγεται για την ασφάλεια του ασθενούς.

Η ψυχολογική προσέγγιση του ασθενούς είναι βασική σε οποιαδήποτε μεγάλη αλλαγή στην καθημερινότητα του ασθενή και στη μετάβαση στο γυμναστήριο είναι σημαντικό να ελεγχθεί πιθανά το άγχος του ασθενή αλλά και οι προσδοκίες του για βελτίωση που μπορεί να είναι πιο άμεσες από ότι πραγματικά μπορεί να επιτευχθεί. Η ομάδα αποκατάστασης λειτουργεί υπό της οδηγίες του ψυχολόγου και ιατρού για τη διευκόλυνση της πορείας του ασθενούς αλλά και την αποτελεσματικότερη παρέμβαση.

Η φυσικοθεραπευτική προσέγγιση από αυτό το στάδιο ποικίλει καθώς υπάρχουν πολλά επιμέρους στοιχεία τα οποία διαφέρουν και τροποποιούν την προσέγγιση.

Βασικός αρχικός στόχος είναι η διατήρηση της καθιστής θέσης και η ισορροπία στη θέση αυτή καθώς και η εκμάθηση λειτουργίας των άνω άκρων για στήριξη και λειτουργικές δραστηριότητες. Ο εργοθεραπευτής μέσω της εξειδικευμένης γνώσης και προσέγγισής του δίνει κίνητρο και στόχο για την καθημερινότητά του με λειτουργικές δραστηριότητες που προάγουν τη ανεξαρτησία του.

Σταδιακά ή παράλληλα με την κινησιοθεραπεία τίθενται και άλλοι θεραπευτικοί στόχοι. Η έγερση από το κάθισμα είναι ένας ακόμα βασικός στόχος όπως και η επανεκπαίδευση της όρθιας στάσης με κάποιο βαθμό υποστήριξης. Ο φυσικοθεραπευτής και εργοθεραπευτής δρουν από κοινού προάγοντας την κινητικότητα και λειτουργικότητα. Ο φυσίατρος καθοδηγεί και επιβλέπει την ορθή πορεία ενώταυτόχρονα αντιμετωπίζει πιθανά προβλήματα ιατρικής φύσεως, όπως η επίμονη ορθοστατική υπόταση ή το εντοπισμένο άλγος π.χ. στην οσφύ.

 

Η κινησιοθεραπεία λαμβάνει μέρος με διάφορα μέσα όπως θεραπευτική μπάλα, λάστιχα αντίστασης, αλτήρες σε θεραπευτικό κρεβάτι, ειδικά στρώματα και διάφορες άλλες θέσεις. Η κινησιοθεραπεία έχει ως στόχο την ανάκτηση της κίνησης και την επανεκμάθησή της.

Παράλληλα ή όταν το επιτρέψει η κατάσταση της υγείας του ασθενούς επιδιώκεται η ορθοστάτηση. Μέσω της όρθιας στάσης ο ασθενής αρχίζει να λαμβάνει βασικά ερεθίσματα στάσης και να δίδεται το κατάλληλο ερέθισμα για την ανάκτηση της κίνησης και λειτουργικών δραστηριοτήτων.

Μια παράμετρος σημαντική στην αποκατάσταση είναι η όραση του ασθενούς. Πολλές φορές ένα εγκεφαλικό επεισόδιο προκαλεί απώλεια κάποιων τμημάτων του οπτικού πεδίου. Η αξιολόγηση από τον φυσίατρο αλλά και το θεραπευτικό προσωπικό είναι σημαντική, ώστε να διαπιστωθεί το μέγεθος της βλάβης. Λόγω γνωστικών διαταραχών η διαπίστωση της έκτασης της βλάβης η επίδρασή της και δυσκολία που προβάλλει στην κινητικότητα και λειτουργικότητά του είναι δύσκολη και απαιτεί την παρακολούθηση των θεραπευτών σε πολλές και διαφορετικές συνθήκες.

Η όρθια στάση είναι δυνατόν να εκπαιδευτεί με διάφορους βαθμούς υποστήριξης.

Το ανακλινώμενο κρεβάτι είναι ένα κρεβάτι όπου ο ασθενής μπορεί να προσδεθεί με ιμάντες και να έρθει σε όρθια στάση σταδιακά με την αύξηση της κλίσης του κρεβατιού. Σε αυτήν τη θέση μπορεί να ασκηθεί, καθώς τα άνω άκρα είναι ελεύθερα να κινηθούν.

Η όρθια στάση μπορεί να εκπαιδευτεί και με τη χρήση ορθοστάτη, που στηρίζει το κάτω ημιμόριο του σώματος, τη λεκάνη και τα κάτω άκρα, με στήριξη συνήθως σε δυο σημεία, τη λεκάνη και τα γόνατα. Ο ορθοστάτης μπορεί να είναι σταθερός ή να επιτρέπει κίνηση για την εξάσκηση της δυναμικής ισορροπίας.

Στη πορεία της αποκατάστασης πολλά απρόοπτα μπορεί να παρουσιαστούν. Σε ανθρώπους άνω των 70 ετών ένα εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να αποκαλύψει να επιταχύνει ή να αποτελέσει το εφαλτήριο για βλάβες εξωπυραμιδικού τύπου ή άνοια. Η νόσος του parkinson και η νόσος του alzheimer είναι χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Η νόσος του πάρκινσον συνεπάγεται πολλές φορές σε ακινησία, δυσκινησία και δυσκαμψία στα άκρα ή γενικά στο σώμα ενώ το alzheimer μπορεί να επιδεινώσει την αντίληψη του ασθενή καθώς και τις υπόλοιπες γνωστικές του λειτουργίες. Η ομάδα αποκατάστασης με την ολοκληρωμένη προσέγγισή της μπορεί να εμποδίσει την επιδείνωση ή να αναχαιτίσει διάφορα συμπτώματα. Ειδικός νευροψυχολόγος και ψυχολόγος συνεργάζονται με τον εργοθεραπευτή όσον αφορά στην καθημερινότητά του, ενώ ο φυσικοθεραπευτής παραθέτει πιθανά προβλήματα λόγω της πάθησης και του προτείνονται τρόποι αντιμετώπισης. Απλά παραδείγματα είναι η επιλογή ασκήσεων προσοχής και προώθηση της επικοινωνίας του ατόμου καθώς και η συμμετοχή σε ομαδικές δραστηριότητες και επέκταση της ώρας εξάσκησης.

Όταν ο ασθενής έχει καλύτερη ικανότητα διατήρησης της όρθιας στάσης μπορεί να στηριχθεί σε κάποιο σταθερό σημείο αρχικά όπως ένα δίζυγο.

Η διατήρηση της όρθιας στάσης οδηγεί στην εκπαίδευση της δυναμικής ισορροπίας. Δυναμική ισορροπία στην όρθια θέση είναι η ικανότητα του σώματος να διατηρεί την όρθια στάση όταν εφαρμόζεται εξωτερική δύναμη που απειλεί την ισορροπία ή όταν μεταφέρεται το κέντρο βάρους του σώματος.

Παραδείγματα μεταφοράς του κέντρου βάρους είναι η μεταφορά του βάρους του σώματος από το αριστερό κάτω άκρο στο δεξί, η μετακίνηση της λεκάνης σε διάφορες κατευθύνσεις, η ανύψωση του άνω άκρου ή η συμμετοχή του σε δραστηριότητες.

Ένα συχνό κινητικό πρόβλημα που αντιμετωπίζεται στην κλινική πράξη είναι η αδυναμία ελέγχου του γόνατος η οποία προκύπτει πολλές φορές από την αδράνεια των καμπτήρων του γόνατος. Η ενεργοποίηση του τετρακεφάλου είναι συνήθως εύκολη και αναζητείται η ενέργεια των ανταγωνιστών ώστε να σταθεροποιηθεί η άρθρωση του γόνατος. Σε κάθε θέση της άρθρωσης επίσης είναι λειτουργικά σημαντικό να υφίσταται σταθεροποίηση. Θεραπευτικά, η επανεκπαίδευση μέσω κινησιοθεραπείας φέρει αξιόλογα αποτελέσματα ενώ η χρήση θεραπευτικών ρευμάτων μπορεί να προσφέρει αισθητηριακά ερεθίσματα τα οποία σε συνδυασμό με τα απτικά και την άσκηση μπορούν να συνεισφέρουν στην υπερπήδηση του προβλήματος του ελέγχου του γόνατος.

 

Ο συνδυασμός της προοδευτικής εκμάθησης της κίνησης και η επανεκπαίδευση της στάσης οδηγούν στο επόμενο στάδιο, την βάδιση. Η βάδιση είναι μια σύνθετη κίνηση και δεν αφορά μόνο τους μύες ή το νευρικό σύστημα αλλά όλα τα συστήματα του σώματος. Η ομάδα αποκατάστασης και κάθε μέλος της ξεχωριστά παρέχει σημαντικές πληροφορίες για τη διευκόλυνση και τη προσοχή του φυσικοθεραπευτή σε διάφορες σημαντικές παραμέτρους. Οι γνωστικές διαταραχές που επηρεάζουν την επικοινωνία του ασθενή, η ικανότητα διατήρησης προσοχής και πολλές άλλες παράμετροι επιβλέπονται και αντιμετωπίζονται από τον λογοθεραπευτή ο οποίος καθοδηγεί την ομάδα όσον αφορά αυτές τις λειτουργίες ή δυσλειτουργίες. Η εύκολη απόσπαση της προσοχής μπορεί επίσης να αξιολογηθεί από τον λογοθεραπευτή και να αποτρέψει πιθανά προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίσει ο φυσικοθεραπευτής στην πράξη, ακόμη και κίνδυνο πτώσης. Ο ψυχολόγος από τη μεριά του έχοντας μια συνολική εικόνα της κατάστασης του ασθενούς, τροφοδοτεί την ομάδα με πληροφορίες που ενισχύουν την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης. Η αντοχή και η διάθεση του ασθενούς είναι σημαντική παράμετρος όπως και η ικανότητα του να διαχειριστεί μια ενδεχόμενη πρόωρη προσπάθεια που μπορεί να αποκαλύψει ελλείμματα κίνησης που δεν έχουν αντιμετωπιστεί ακόμα. Τέλος ο φυσικοθεραπευτής με την τελική καθοδήγηση του φυσιάτρου θα εξετάσει την αναγκαιότητα χρήσης βοηθήματος.

 

Η βάδιση είναι μια σύνθετη λειτουργία. Η κεντρική επεξεργασία της κίνησης ξεκινά από τον εγκέφαλο ο οποίος συντονίζει την κίνηση. Το σώμα μεταφέρεται προς μια κατεύθυνση και κάθε στιγμή το βάρος του σώματος πρέπει να διατηρείται υπό έλεγχο και πρέπει να κινείται με ασφάλεια στη κατεύθυνση αυτή. Παρόλο που η κίνηση εκτελείται από τα κάτω άκρα, η σταθερότητα και η ασφάλεια εξασφαλίζεται από τον κορμό, την κίνηση των άνω άκρων και τη λεκάνη η οποία είναι ένα σημείο του σώματος που συνδέει το άνω και κάτω ημιμόριο του σώματος μεταφέροντας το βάρος του σώματος.

Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη σωστή εκμάθηση της εμβιομηχανικής της βάδισης. Στο στάδιο αυτό τίθενται τα θεμέλια της ποιότητας της βάδισης. Η ποιότητα της βάδισης δεν συνίσταται μόνο στην αισθητική της, αλλά στην αποτελεσματικότητά της και την ασφάλεια κατά τη μετακίνηση σε διάφορα επίπεδα.

Ένα απλό παράδειγμα της σημασίας της ορθής εκμάθησης εμβιομηχανικής συναντάται στη βάδιση σε ανώμαλο έδαφος ή ανηφόρα και κατηφόρα. Η βάδιση ενώ είναι φαινομενικά καλή σε μια μικρή ευθεία πορεία, όταν τεθεί το άτομο αντιμέτωπο  με ανηφόρα ή ανώμαλο έδαφος, προκύπτει έντονη αστάθεια, έτσι η βάδιση είναι επισφαλής και φυσικά αναδεικνύονται οι ατέλειες τόσο στην βάδιση όσο και στην εκπαίδευση.

 

Πολλές φορές η εκπαίδευση μπορεί να μη βελτιώνεται πέρα από κάποιο σημείο λόγω της φύσης του επεισοδίου. Παρόλα αυτά είναι σημαντικό να υπάρχει επιμονή και υπομονή ώστε να επιτυγχάνεται και να εξασφαλίζεται το μέγιστο της λειτουργικής ικανότητας και ασφάλειας στη βάδιση. Αυτή είναι ίσως και η πιο βασική παράμετρος της επανεκπαίδευσης.

Δεν είναι όμως μόνο η βάδιση στόχος της φυσικοθεραπείας και της κινητικής αποκατάστασης. Η επανεκπαίδευση της κίνησης προϋποθέτει μια πολύπλευρη προσέγγιση που περιλαμβάνει κάθε άρθρωση και έκφραση του σώματος. Ο φυσικοθεραπευτής θα εκπαιδεύσει τον ασθενή όχι μόνο να βαδίζει αλλά και να μπορεί να ανταποκριθεί κινητικά σε βασικές δραστηριότητες της καθημερινής ζωής.

Στόχοι της φυσικοθεραπευτικής προσέγγισης είναι επίσης να μπορεί το άτομο να διανύσει μια μεγάλη απόσταση χωρίς κόπωση, να οδηγήσει, να ανέβει μια σκάλα, να μιλήσει ή να κοιτάζει γύρω του ενώ περπατάει, να έχει την κινητική ικανότητα να πιάσει ένα αντικείμενο από ένα ράφι, να μπορεί να σκύψει για τον ίδιο λόγο.

Η εκπαίδευση της κίνησης των άνω άκρων και της λειτουργίας του χεριού είναι θεμελιώδης στόχος της φυσικοθεραπείας, εργοθεραπείας και της αποκατάστασης.

Κατά την έναρξη της αποκατάστασης πολλές φορές ο ώμος της πλευράς που έχει επηρεαστεί από το εγκεφαλικό παρουσιάζει έντονο πόνο, περιορισμό στην κίνηση και πιθανά ενεργή φλεγμονή. Η εικόνα αυτή πιθανά να προέρχεται από κακό χειρισμό στον ώμο κατά κάποια μετακίνηση στο νοσοκομείο προκαλώντας κάποιο υπεξάρθρημα ή στην αύξηση του μυικού τόνου του άνω άκρου λόγω της πυραμιδικής βλάβης. Η αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης συντάσσεται από την ομάδα αποκατάστασης δίνοντας οδηγίες στο νοσηλευτικό προσωπικό καταρχάς. Ο φυσίατρος πιθανώς να κρίνει την έναρξη συμπληρωματικής αγωγής. Ο φυσικοθεραπευτής ακολουθεί αναλγητική αγωγή και ήπια κινησιοθεραπεία, ενώ ο εργοθεραπευτής προτείνει τροποποιήσεις στη θέση του ώμου και τη χρήση νάρθηκα. Οι παρεμβάσεις αυτές προκύπτουν από τη διεπιστημονική συζήτηση και ποικίλουν. Σε κάθε περίπτωση όμως η απουσία αυτής της παρέμβασης πιθανά να εμπόδιζε την αποδρομή αυτής της κλινικής εικόνας χρησιμοποιώντας αλληλοαναιρούμενες προσεγγίσεις.

Ο φυσικοθεραπευτής μετέπειτα ή παράλληλα θα εκπαιδεύσει τον ασθενή π.χ. να είναι ικανός-ή όταν είναι όρθιος-α να μπορεί να πιάσει ένα αντικείμενο σε κάποιο ύψος πάνω σε ένα τραπέζι. Θα επιδιώξει να μπορεί το χέρι να μπορεί να βοηθήσει κινητικά σε βασικές δραστηριότητες όπως η ένδυση. Σε συνεργασία με τον εργοθεραπευτή ο οποίος θα διδάξει τον ασθενή πώς να ενσωματώσει την κεκτημένη ή προσαρμοσμένη κίνηση στην καθημερινότητά του, η θεραπευτική προσέγγιση καθίσταται ολοκληρωμένη και καλύπτει κάθε πτυχή της λειτουργικότητάς του.

Χρήση βοηθημάτων / ναρθήκων

Κατά τη διάρκεια της αποκατάστασης εφαρμόζονται νάρθηκες και χρησιμοποιούνται βοηθήματα όταν κρίνεται αναγκαίο.

Η χρήση βοηθημάτων και ναρθήκων εξετάζεται κατά περίπτωση καθώς υπάρχουν μεγάλες διαφοροποιήσεις στην κίνηση κάθε ανθρώπου που αποθαρρύνουν γενικεύσεις. Η ομάδα αποκατάστασης και κατά κύριο λόγο ο φυσίατρος, ο φυσικοθεραπευτής και εργοθεραπευτής, αξιολογούν την προοπτική χρήσης ναρθήκων και προχωρούν σε δοκιμαστικές εφαρμογές.

Για τη βάδιση χρησιμοποιείται πολύ συχνά βακτηρία τετραπλής στήριξης, καθώς η βάδιση βελτιώνεται σταδιακά. Ανάλογα με την πρόγνωση και την κινητική πρόοδο επιλέγεται η χρήση της βακτηρίας.

Πολλές φορές χρησιμοποιούνται διαφόρων ειδών ναρθήκων για το κάτω άκρο και τη διευκόλυνση μιας κίνησης που αλλιώς θα ήταν ανέφικτη. Συχνά συναντάται η πτώση του άκρου πόδα, όπου το άτομο δεν μπορεί να κάμψει προς τα πάνω το πέλμα, εμποδίζοντας έτσι τη βάδιση και καθιστώντας την είτε ανέφικτη είτε επισφαλή. Υπάρχουν διάφορα είδη ναρθήκων όπως ο έσω υποδήματος και το foot-up.

Η χρήση νάρθηκα πρόωρα μπορεί να μην είναι δόκιμη σε ένα χέρι ή πέλμα με προσωρινή παράλυση. Η ακινητοποίηση μόνο αρνητικά μπορεί να επιδράσει σε αυτήν τη χρονική στιγμή ενώ η ακινητοποίηση είναι δυνατόν να διεγείρει παθολογικά πρότυπα σύσπασης των μυών, αντίθετα με αυτά που θα παρουσιάζονταν εφόσον υποστηριζόταν και ενθαρρυνόταν θεραπευτικά η κίνηση. Δεν είναι σπάνιο να παρατηρείται έκλυση σπαστικότητας σε ένα άκρο που τοποθετήθηκε πρόωρα νάρθηκας. Η ακινησία και αχρησία οδηγεί σε έδαφος ανάπτυξης ακούσιων κινήσεων, παθολογικών και μη λειτουργικών.

Σε ένα άνω άκρο που παρουσιάζει αστάθεια η σταθεροποίηση του άκρου είναι σημαντική. Πρώτο μέλημα της ομάδας αποκατάστασης είναι η αποφυγή εξαρθήματος στην γληνοβραχιόνια άρθρωση. Λαμβάνονται συνεπώς μέτρα και εκπαίδευση και εφαρμόζονται μέσα που ακινητοποιούν το άκρο ώστε να μην υφίσταται εξαρθρωτικές δυνάμεις, όπως πχ όταν βαδίζει, που το βάρος του άκρου επιβαρύνει την άρθρωση. Η υποστήριξη της άρθρωσης όμως σε κάποιες ώρες της ημέρας, μέσω κάποιου ιμάντα ή νάρθηκα ηρεμίας που εφαρμόζεται κατά τη βραδινή ανάπαυση αποτελεί παράγοντα προστασίας. Η ακινητοποίηση περιορίζεται στο ελάχιστο και είναι μια σημαντική λεπτομέρεια που εξασφαλίζει η συνεργασία της ομάδας αποκατάστασης. Κάτι τέτοιο επιτυγχάνεται με την εξεύρεση λειτουργικών δραστηριοτήτων από τον εργοθεραπευτή και την εκμάθηση ασκήσεων στον ασθενή και τους συγγενείς σε ελεύθερες ώρες.

Ένα ακόμα παράδειγμα είναι η χρήση ναρθήκων στο κάτω άκρο. Η άρθρωση του αστραγάλου (ποδοκνημική) στα αρχικά στάδια είναι μη λειτουργική. Παρουσιάζεται είτε πτώση του άκρου ποδός λόγω μυϊκής αδυναμίας, είτε πτώση ποδός λόγω διαταραχής στο μυϊκό τόνο συγκεκριμένων μυών (σπαστικότητα). Η πτώση εφόσον οφείλεται σε μυϊκή αδυναμία, δεν διορθώνεται με νάρθηκα, αντιθέτως υποστηρίζεται και διευκολύνεται η κίνησή του θεραπευτικά. Η μόνιμη χρήση νάρθηκα θα ήταν καταδικαστική για την επάνοδο της κίνησης. Εφόσον υπάρχει σπαστικότητα και συνεπώς πτώση του άκρου πόδα η αντιμετώπιση διαφέρει. Ο νάρθηκας μάλλον θα εφαρμοστεί αλλά μόνο εφόσον έχουν χρησιμοποιηθεί διάφορες τεχνικές από μέλη της ομάδας αποκατάστασης. Ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να διευκολύνει μέσω ασκήσεων λειτουργικότερα πρότυπα κίνησης ακόμη κι αν η σπαστικότητα υποχωρήσει ελάχιστα. Ο εργοθεραπευτής με τον φυσικοθεραπευτή και τον φυσίατρο μπορεί να σχεδιάσουν μια κατάλληλη υποστήριξη στο υπόδημα, (π.χ. μια σόλα). Τέλος ο φυσίατρος μπορεί να παρέμβει με την έγχυση αλλαντικής τοξίνης στον σπαστικό μυ, που θα προκαλέσει αναστολή της σπαστικότητας για μερικές εβδομάδες. Σε αυτές τις εβδομάδες, η κινησιοθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτήν την περίοδο απουσίας σπαστικότητας για εγκαθιδρύσει φυσιολογικό μυϊκό τόνο και εμβιομηχανική στον άκρο πόδα.

 

 

 

Η βλάβη που προκύπτει από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να είναι πολυδιάστατη και να απαιτείται η δράση πολλών θεραπευτών διαφορετικών ειδικοτήτων, πιθανά και ιατρών. Η ομάδα αποκατάστασης μέσω της επικοινωνίας αποκαλύπτει και αντιμετωπίζει κάθε έλλειμμα και δυσλειτουργία που παρουσιάζεται.

Πολλές φορές η εξέλιξη μπορεί να μην είναι η επιθυμητή. Η πρόοδος μπορεί να ακολουθεί βραδύτερη εξέλιξη αλλά κάτι τέτοιο δεν συνεπάγεται αδράνεια του ασθενή. Κάθε άνθρωπος έχει τις προσωπικές του αντοχές και ειδικά μετά από μια περιπέτεια υγείας δεν μπορούμε να περιμένουμε μεγάλες αντοχές κατά κανόνα.

Άλλες φορές παρά την προσπάθεια είναι πιθανό να παρατηρείται στασιμότητα. Στασιμότητα ουσιαστικά δεν λαμβάνει μέρος, απλώς η εξέλιξη δεν είναι η μέχρι εκείνη την στιγμή εξέλιξη. Η ομάδα αποκατάστασης λόγω του αριθμού και της εξειδίκευσης των διαφόρων θεραπευτών, μπορεί να προωθεί νέους στόχους και να επιταχύνει στο μέγιστο βαθμό την ανάρρωση και αποκατάσταση .

Κατά τη βάδιση στις ελεύθερές του ώρες είναι πιθανό να επέλθει πτώση. Στα αρχικά στάδια της βάδισης και ανεξαρτησίας είναι φυσιολογικό να προκύπτουν απρόοπτα.

Η επιστροφή στο σπίτι λαμβάνει μέρος με την πλήρη υποστήριξη της ίδιας ομάδας που είχε επαφή με τον ασθενή. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται η εφαρμογή όσων χρειάζεται να γίνουν και όσων έχουν επιτευχθεί. Η θεραπευτική υποστήριξη πολλές φορές συνεχίζεται και η πορεία της αποκατάστασης επιβλέπεται συνολικά από τον φυσίατρο.